Czy podpisane umowy mają swoje odbicie w rzeczywistej współpracy ze zleceniobiorcami i kontraktorami? Takie pytanie przedsiębiorcy powinni sobie zadać z datą 8 lipca 2026 r., kiedy to wchodzi w życie reforma ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Uprawnienie do reklasyfikacji umowy cywilnoprawnej, które dotąd było odbywało się tylko na drodze sądowej, stanie się również domeną samego inspektora PIP. Czy zatem już za niespełna miesiąc inspektor jedną decyzją może wywrócić do góry nogami cały porządek w Twojej firmie? Na jakich zasadach może dojść do reklasyfikacji umów? Czego się spodziewać i jak możesz uchronić swoje przedsiębiorstwo przed takimi skutkami inspekcji organów administracyjnych?
Co się zmieni 8 lipca 2026 r. w kontekście reformy ustawy PIP?
W dniu 8 lipca 2026 r. wchodzą w życie nowe przepisy związane z nowymi uprawnieniami PIP, które wiążą się przede wszystkim z możliwością reklasyfikacji umów oraz zwiększeniem sankcji za naruszenia przepisów przez pracodawców – podpowiada Kancelaria Adwokacka Pałucki & Szkutnik
Co jest warte podkreślenia art. 16 nowej ustawy przewiduje roczny okres czasu na dobrowolne dostosowanie umów przez pracodawców. Będzie on trwał od 8 lipca 2026 r. do 8 lipca 2027 r. Przez ten okres czasu wszyscy przedsiębiorcy, którzy mają pracowników na umowach innych niż umowy o pracę, mogą dobrowolnie dostosować je do obowiązujących przepisów. Oznacza to, że samodzielnie zmienią umowy cywilnoprawne, jeśli spełniają one przesłanki umowy o pracę określone w art. 22 § 1 KP.
Przez ten okres dostosowawczy pracodawcy samodzielnie dostosowujący umowy nie będę podlegać odpowiedzialności przewidzianej przez art. 281 § 1 pkt 1 KP. Roczna abolicja nie uchroni ich jednak przed ewentualnymi skutkami w zakresie podatków czy ubezpieczeń społecznych.
Jak ma wyglądać reklasyfikacja umów w praktyce?
Proces reklasyfikacji umów przez inspektora PIP można przedstawić w następujących punktach:
- Inspektor PIP podczas kontroli stwierdza istnienie przesłanek stosunku pracy w funkcjonującej w firmie umowie cywilnoprawnej;
- Inspektor wydaje polecenie usunięcia naruszenia przez pracodawcę – umożliwienia dobrowolne przekształcenie umowy w określonym terminie, co zamyka sprawę ze strony PIP, ale może skutkować roszczeniem za okres wsteczny ze strony ZUS i KAS;
- Przy braku wykonania polecenia, inspektor wydaje decyzję o reklasyfikacji umowy lub wnosi do sądu powództwo o ustalenie istnienie stosunku pracy (szczególnie, jeśli ma ono dotyczyć okresu przeszłego).
Kiedy zlecenie staje się etatem?
Kluczowym postanowieniem ustawy jest branie pod uwagę przede wszystkim faktycznego sposobu, w jaki wykonywane są przez pracownika obowiązki. W skrócie np. umowa na papierze B2B lub zlecenie, w praktyce na warunkach umowy o pracę, będzie skutkowała reklasyfikacją takiej umowy.
Jakie zatem najważniejsze przesłanki wskazują na istnienie stosunku prac? Na co trzeba zwrócić szczególną uwagę? Przykładowe przesłanki, które świadczą o tym, że umowa spełnia przesłanki umowy o pracę:
- wykonywanie pracy na rzecz jednego podmiotu;
- długi czas trwania umowy, nawet przez kilka lat;
- obowiązek osobistego wykonywania obowiązków (brak możliwości zastępstwa);
- wykonywanie pracy o stałych godzinach lub w wyznaczonym przez pracodawcę miejscu;
- podporządkowanie się poleceniom pracodawcy przy wykonywaniu zadania;
- korzystanie wyłącznie z narzędzi podmiotu zlecającego zadanie;
- przymus obecności fizycznej wykonującej zadanie w miejscu wyznaczonym przed podmiot zlecający.
Pamiętaj, że zgodnie z nową ustawą w wypadku braku możliwości np. ustalenia wymiaru czasu pracy lub miejsca pracy, inspektor zawsze będzie domniemywał na korzyść pracownika. Oznacza to, że np. nieokreślone miejsce będzie domniemane jako siedziba pracodawcy, a więc kontekst wskazujący na istnienie stosunku pracy.
Kiedy nastąpi wykonalność decyzji inspektora PIP?
Decyzja podjęta przez inspektora o reklasyfikacji umowy staje się wykonalna w trzech możliwych terminach:
- w dniu następującym po dniu, w którym upływa termin do wniesienia odwołania, jeżeli żadna ze stron nie wniosła odwołania;
- w dniu prawomocnego orzeczenia sądu;
- w dniu nadania decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności.
Rygor natychmiastowej wykonalności będzie dotyczyć pracowników, którzy są objęci szczególna ochroną przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy o pracę (np. kobiety w ciąży).
Jakie działania może podjąć pracodawca, żeby uchronić firmę?
Należy podejść do możliwości reklasyfikacji umów jak najbardziej poważnie i w pierwszej kolejność dokonać samodzielnego audytu wszystkich istniejących umów cywilnoprawnych w swojej firmie. Warto w tym zakresie skorzystać także ze wsparcia wykwalifikowanej kancelarii prawnej, która sprawdzi, czy istniejące umowy są bezpieczne, czy wymagają zmian, a także oceni, czy stosowany model współpracy jest bezpieczny w praktyce. Pomocna w ocenie może być nieformalna lista samokontroli opublikowana jeszcze w listopadzie przez Głównego Inspektora Pracy. Zawiera ona wstępne i nieoficjalne wsparcie w postaci 42 pytań, dotyczących samodzielnej oceny umów. Jest to jedynie pomocnicze narzędzie, które nie może jednak zastąpić pełnego audytu prawnego. Warto również odpowiednio przeszkolić z nowych przepisów dział HR oraz dokonać przeglądu stosowanej dokumentacji elektronicznej, aby zidentyfikować przypadki, które można określić tymi o największym ryzyku reklasyfikacji.
źródło: https://paluckiszkutnik.pl/czy-inspektor-pracy-moze-przeksztalcic-umowe-zlecenie-na-umowe-o-prace/