Wezwanie na przesłuchanie przez policję nie oznacza automatycznie, że osoba wezwana jest podejrzana o popełnienie przestępstwa. Wiele zależy od tego, w jakim charakterze została wezwana – świadka czy podejrzanego. W obu przypadkach nie warto ignorować wezwania. Trzeba sprawdzić jego treść, przygotować się do czynności i znać swoje prawa. Świadek musi stawić się na przesłuchanie i złożyć zeznania, natomiast podejrzany może odmówić składania wyjaśnień.
Czy przed przesłuchaniem warto skonsultować się z adwokatem?
Sama informacja o przesłuchaniu często rodzi więcej pytań niż odpowiedzi. Co powiedzieć? Czy można odmówić odpowiedzi? Czy przypadkowe sformułowanie może później mieć znaczenie dla sprawy? W takiej sytuacji pomoc może zaoferować adwokat karnista z Kancelarii KRS, który przeanalizuje wezwanie, wyjaśni prawa osoby przesłuchiwanej i pomoże przygotować się do rozmowy z organami ścigania. Konsultacja przed przesłuchaniem pozwala uporządkować fakty i uniknąć pochopnych decyzji podejmowanych pod wpływem stresu.
To szczególnie istotne wtedy, gdy sprawa jest bardziej złożona. Przykładowo osoba wezwana jako świadek może podczas rozmowy z policjantem zauważyć, że pytania dotyczą również jej własnego zachowania. W takiej sytuacji warto ustalić, jakie uprawnienia przysługują jej w konkretnej sytuacji.
Jak sprawdzić, w jakim charakterze policja wzywa na przesłuchanie?
Pierwszą rzeczą powinno być dokładne przeczytanie wezwania. Dokument powinien wskazywać między innymi miejsce i termin stawiennictwa oraz charakter, w jakim dana osoba ma zostać przesłuchana.
Świadek ma obowiązek stawić się na wezwanie i złożyć zeznania. Nieusprawiedliwione niestawiennictwo może prowadzić do zastosowania przewidzianych prawem środków. Inaczej wygląda sytuacja podejrzanego. Może on składać wyjaśnienia, ale może też odmówić ich składania albo odmówić odpowiedzi na konkretne pytania. Nie musi przy tym tłumaczyć swojej decyzji.
Nie należy zakładać, że każde wezwanie na policję oznacza zarzut. Charakter przesłuchania wynika z treści wezwania i informacji przekazanych przez organ prowadzący postępowanie.
Jak zachować się podczas przesłuchania?
Najbezpieczniej odpowiadać na pytania spokojnie i zgodnie z posiadaną wiedzą. Nie trzeba zgadywać ani uzupełniać luk w pamięci. Jeżeli ktoś nie pamięta konkretnego wydarzenia, powinien powiedzieć właśnie to, zamiast tworzyć prawdopodobną wersję wydarzeń.
Przed podpisaniem protokołu warto dokładnie przeczytać jego treść. Jeżeli zapis rozmowy nie odpowiada temu, co rzeczywiście zostało powiedziane, należy zgłosić zastrzeżenia i zadbać o ich uwzględnienie. W przypadku świadka trzeba również pamiętać, że przed przesłuchaniem jest on pouczany o odpowiedzialności za zeznanie nieprawdy lub zatajenie prawdy.
Czy świadek może odmówić odpowiedzi na pytanie?
Obowiązek zeznawania nie oznacza, że świadek zawsze musi odpowiedzieć na każde pytanie. Kodeks postępowania karnego przewiduje sytuacje, w których świadek może odmówić zeznań albo uchylić się od odpowiedzi na konkretne pytanie. Ma to znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy odpowiedź mogłaby narazić świadka lub osobę dla niego najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe. Zakres tych uprawnień zależy jednak od konkretnej sytuacji procesowej, dlatego pytanie „czy muszę na to odpowiedzieć?” może być znacznie ważniejsze, niż wydaje się na pierwszy rzut oka.
O czym pamiętać przed wyjściem na przesłuchanie?
Przed stawieniem się na policji warto:
- dokładnie przeczytać wezwanie i sprawdzić charakter przesłuchania;
- zapisać termin oraz miejsce czynności, aby uniknąć pomyłki;
- zebrać dokumenty i informacje, które mogą pomóc odtworzyć przebieg wydarzeń;
- nie przygotowywać „idealnej wersji” wydarzeń – lepiej trzymać się faktów;
- rozważyć konsultację z adwokatem, szczególnie gdy sprawa dotyczy własnego zachowania;
- dokładnie przeczytać protokół przed podpisaniem.
Jeżeli z powodu choroby lub innej poważnej przeszkody osoba wezwana nie może się stawić, nie powinna po prostu ignorować terminu. W zależności od okoliczności możliwe jest usprawiedliwienie nieobecności albo przeprowadzenie przesłuchania w innym miejscu.
Czy można przygotować się do przesłuchania?
Tak, przy czym przygotowanie nie oznacza uczenia się odpowiedzi na pamięć. Chodzi przede wszystkim o zrozumienie swojej sytuacji procesowej i uporządkowanie faktów. Wyobraźmy sobie osobę, która ma zeznawać o zdarzeniu sprzed kilku miesięcy. Pamięta miejsce i uczestników, ale nie pamięta dokładnej godziny. Zamiast wskazywać przypadkową godzinę, powinna jasno zaznaczyć, że nie pamięta tego szczegółu. Taka odpowiedź jest znacznie bezpieczniejsza niż przedstawianie przypuszczenia jako faktu.
Jeżeli natomiast wezwanie dotyczy osoby podejrzanej o popełnienie czynu zabronionego, konsultacja z obrońcą przed przesłuchaniem może mieć szczególne znaczenie. Podejrzany ma prawo do korzystania z pomocy ustanowionego przez siebie obrońcy oraz do odmowy składania wyjaśnień.
Co zrobić, jeśli wezwanie budzi wątpliwości?
Nie warto działać pod wpływem paniki ani traktować przesłuchania jak zwykłej rozmowy. Najpierw trzeba ustalić, kto wzywa, w jakiej sprawie i w jakim charakterze ma zostać przesłuchana dana osoba. Dopiero wtedy można właściwie ocenić swoje prawa i obowiązki.
Aktualny tekst Kodeksu postępowania karnego został ogłoszony w 2026 r., a przepisy były również później nowelizowane, dlatego w bardziej złożonych sprawach warto opierać się na aktualnym stanie prawnym, a nie na poradach znalezionych przypadkowo w internecie.