Wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu to dokument kierowany do sądu, gdy nie stać Cię na opłacenie profesjonalnej pomocy prawnej. Prawo do obrony gwarantuje konstytucja, dlatego w określonych sytuacjach sąd przydzieli Ci prawnika na koszt Skarbu Państwa. Nie każda sprawa jednak uprawnia do takiego wsparcia – trzeba spełnić konkretne warunki formalne i wykazać trudną sytuację materialną. Poniżej znajdziesz gotowy wzór wniosku oraz szczegółowe wyjaśnienie, jak go wypełnić i kiedy złożyć.
Kiedy przysługuje adwokat z urzędu
W postępowaniu karnym prawo do obrońcy z urzędu przysługuje automatycznie w sprawach o zbrodnie oraz gdy oskarżony jest nieletni, głuchy, niemy lub niewidomy. W pozostałych przypadkach trzeba wykazać, że nie masz środków na opłacenie prawnika.
W sprawach cywilnych sytuacja wygląda inaczej. Sąd może ustanowić pełnomocnika z urzędu, jeśli udowodnisz, że nie jesteś w stanie ponieść kosztów zastępstwa procesowego bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania własnego i rodziny. Dotyczy to spraw alimentacyjnych, rozwodowych, spadkowych czy pracowniczych.
W postępowaniu administracyjnym możliwość przyznania pełnomocnika z urzędu jest ograniczona – zazwyczaj dotyczy spraw szczególnie skomplikowanych, gdzie reprezentacja prawnika jest niezbędna do ochrony interesów strony.
Adwokat z urzędu nie oznacza braku kosztów. Po zakończeniu sprawy, jeśli Twoja sytuacja materialna się poprawi, sąd może nakazać zwrot wydatków na obronę lub reprezentację.
Co musi zawierać wniosek
Wniosek składa się do sądu prowadzącego sprawę. Na początku umieść oznaczenie sądu – pełną nazwę i adres, np. Sąd Rejonowy w Krakowie, Wydział II Karny. Poniżej wpisz swoje dane: imię, nazwisko, adres zamieszkania, numer PESEL.
W tytule dokumentu wyraźnie zaznacz: „Wniosek o ustanowienie adwokata/radcy prawnego z urzędu”. Następnie określ sprawę, której wniosek dotyczy – podaj sygnaturę akt, jeśli ją znasz, lub opisz rodzaj postępowania (np. sprawa o zapłatę alimentów, postępowanie karne o kradzież).
Najważniejsza część to uzasadnienie. Tutaj musisz szczegółowo opisać swoją sytuację materialną. Podaj źródła dochodu – zasiłek, emeryturę, wynagrodzenie z umowy o pracę. Wymień stałe wydatki: czynsz, media, leki, koszty utrzymania dzieci. Jeśli masz zobowiązania kredytowe, alimentacyjne lub inne długi, koniecznie o tym napisz.
Dołącz dokumenty potwierdzające trudną sytuację: zaświadczenie o dochodach, decyzję o przyznaniu zasiłku, rachunki, umowy kredytowe. Im więcej konkretów, tym większa szansa na pozytywne rozpatrzenie wniosku.
Wzór wniosku do pobrania
Poniżej znajduje się uniwersalny wzór wniosku, który można dostosować do własnej sytuacji:
…………………………………………
(miejscowość i data)
Sąd Rejonowy/Okręgowy w ……………………
Wydział ………………………………………
ul. ………………………………………….
Kod pocztowy i miejscowość
Wnioskodawca:
Imię i nazwisko: ………………………………
Adres: ……………………………………….
PESEL: ……………………………………….
WNIOSEK
o ustanowienie adwokata/radcy prawnego z urzędu
Działając na podstawie art. 78 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (w sprawach karnych) / art. 117 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (w sprawach cywilnych), wnoszę o ustanowienie dla mnie adwokata/radcy prawnego z urzędu w sprawie toczącej się przed tym Sądem pod sygn. akt ………………… (jeśli znana).
Uzasadnienie:
Jestem stroną postępowania (karnego/cywilnego/administracyjnego) w sprawie dotyczącej ………………………. Nie posiadam środków finansowych na pokrycie kosztów zastępstwa prawnego bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny.
Moja sytuacja materialna przedstawia się następująco:
– Źródło dochodu: ………………………….. (np. zasiłek dla bezrobotnych, emerytura, wynagrodzenie)
– Wysokość miesięcznego dochodu: …………….. zł netto
– Liczba osób w gospodarstwie domowym: ………..
– Stałe miesięczne wydatki: czynsz …….. zł, media …….. zł, żywność …….. zł, leki …….. zł
– Dodatkowe zobowiązania: …………………… (kredyty, alimenty, długi)
W związku z powyższym proszę o uwzględnienie niniejszego wniosku i ustanowienie dla mnie obrońcy/pełnomocnika z urzędu.
Załączniki:
1. Zaświadczenie o dochodach/decyzja o przyznaniu zasiłku
2. Rachunki za media, czynsz
3. (Inne dokumenty potwierdzające sytuację materialną)
………………………………….
(podpis wnioskodawcy)
Jak wypełnić wniosek krok po kroku
Dane formalne i oznaczenie sądu
Zacznij od sprawdzenia dokładnej nazwy sądu. Jeśli sprawa już się toczy, znajdziesz te informacje w otrzymanych pismach procesowych. Wpisz pełną nazwę wraz z numerem wydziału – to ważne, bo w dużych sądach działa kilkanaście wydziałów i dokument może trafić do niewłaściwego.
Swoje dane podaj zgodnie z dowodem osobistym. Jeśli mieszkasz pod innym adresem niż zameldowanie, wskaż adres do korespondencji i zaznacz to wyraźnie. Sąd będzie wysyłał pisma, więc musi wiedzieć, gdzie Cię znaleźć.
Data i miejsce złożenia wniosku to nie formalność – od tego momentu liczy się termin rozpatrzenia. W sprawach karnych, gdzie toczy się postępowanie, wniosek powinien trafić do sądu jak najszybciej.
Uzasadnienie sytuacji materialnej
To najważniejsza część wniosku. Sąd musi zobaczyć konkretne liczby, nie ogólniki w stylu „jestem w trudnej sytuacji”. Rozpisz dokładnie budżet domowy. Jeśli zarabiasz 2000 zł netto, a czynsz to 800 zł, media 300 zł, żywność dla trójki dzieci kolejne 1200 zł – wychodzi, że zostaje Ci minus 300 zł. To przekonujący argument.
Gdy jesteś bezrobotny, dołącz zaświadczenie z urzędu pracy. Pobierasz zasiłek rodzinny lub 500+? To również udokumentuj. Każdy papier wzmacnia Twoją pozycję. Jeśli płacisz alimenty na dzieci z poprzedniego związku albo spłacasz kredyt, pokaż umowy i historię przelewów.
Nie ukrywaj posiadanego majątku. Sąd może to sprawdzić, a zatajenie informacji osłabi Twoją wiarygodność. Jeśli masz mieszkanie, ale jest obciążone hipoteką i stanowi jedyne miejsce zamieszkania, napisz o tym wprost. Takie mieszkanie nie jest majątkiem, który można łatwo spieniężyć na opłacenie prawnika.
Unikaj emocjonalnych opisów w stylu „jestem w beznadziejnej sytuacji”. Sąd potrzebuje faktów i liczb, nie dramatycznych opowieści. Konkretne kwoty i dokumenty działają skuteczniej niż najlepsze literackie zabiegi.
Dokumenty do załączenia
Podstawowy zestaw to zaświadczenie o zarobkach z ostatnich trzech miesięcy albo decyzja o przyznaniu świadczenia z pomocy społecznej. Jeśli pracujesz na umowę zlecenie lub o dzieło, dołącz kopie umów i potwierdzeń przelewów.
Rachunki za czynsz i media z ostatniego kwartału pokażą sądowi rzeczywiste koszty życia. Faktury za leki na przewlekłe choroby, orzeczenie o niepełnosprawności, zaświadczenie o uczęszczaniu dzieci do szkoły – wszystko to buduje obraz Twojej sytuacji.
Jeśli masz długi, załącz wezwania do zapłaty, wyroki zasądzające świadczenia, tytuły wykonawcze. Komornik zajął Ci część wynagrodzenia? Dołącz postanowienie o zajęciu. Im więcej dowodów, tym lepiej.
Gdzie i kiedy złożyć wniosek
Wniosek składasz bezpośrednio w sądzie prowadzącym sprawę. Możesz to zrobić osobiście w biurze podawczym, przesłać pocztą tradycyjną lub przez system elektroniczny e-PUAP, jeśli masz profil zaufany.
W sprawach karnych najlepiej złożyć wniosek jak najwcześniej – najlepiej zaraz po otrzymaniu aktu oskarżenia lub wezwania na rozprawę. Sąd potrzebuje czasu na rozpatrzenie wniosku i wyznaczenie obrońcy. Jeśli złożysz go na dzień przed rozprawą, prawnik może nie zdążyć się zapoznać z aktami.
W postępowaniu cywilnym wniosek można złożyć na każdym etapie, ale rozsądnie jest zrobić to przed pierwszą rozprawą. Wtedy pełnomocnik będzie mógł przygotować strategię procesową od początku.
Nie ma opłaty za złożenie wniosku o ustanowienie prawnika z urzędu. To jeden z nielicznych dokumentów procesowych, które są całkowicie bezpłatne.
Co się dzieje po złożeniu wniosku
Sąd bada wniosek pod kątem formalnym i merytorycznym. Sprawdza, czy dołączono wszystkie wymagane dokumenty i czy sytuacja materialna rzeczywiście uniemożliwia opłacenie prawnika. Może wezwać Cię na posiedzenie wyjaśniające albo poprosić o dodatkowe zaświadczenia.
Jeśli sąd uzna wniosek za zasadny, wyda postanowienie o ustanowieniu adwokata lub radcy prawnego z urzędu. Prawnika wybiera zazwyczaj z listy prowadzonej przez okręgową radę adwokacką lub radców prawnych. Nie masz wpływu na to, kto zostanie wyznaczony, ale możesz później wnioskować o zmianę, jeśli współpraca się nie układa.
W razie odmowy przysługuje Ci zażalenie do sądu wyższej instancji. Masz na to 7 dni od doręczenia postanowienia. W zażaleniu wyjaśnij, dlaczego nie zgadzasz się z decyzją i przedstaw dodatkowe argumenty lub dokumenty, które wcześniej pominąłeś.
Prawnik z urzędu ma takie same obowiązki jak ten opłacany prywatnie. Jeśli czujesz, że nie angażuje się w sprawę lub zaniedbuje obowiązki, możesz złożyć skargę do dziekana okręgowej rady adwokackiej lub radców prawnych.
Najczęstsze błędy przy składaniu wniosku
Wiele osób bagatelizuje znaczenie dokumentacji. Piszą „jestem biedny” i nie dołączają żadnych zaświadczeń. Sąd nie uwierzy na słowo – potrzebuje dowodów. Brak załączników to najszybsza droga do odrzucenia wniosku.
Inny problem to zbyt ogólne uzasadnienie. Zdania w stylu „nie mam pieniędzy na prawnika” nic nie wnoszą. Trzeba pokazać strukturę budżetu domowego, konkretne kwoty przychodów i wydatków. Im bardziej szczegółowo, tym lepiej.
Niektórzy składają wniosek zbyt późno – na przykład dzień przed rozprawą. Wtedy nawet jeśli sąd przyzna prawnika, ten nie będzie miał czasu na przygotowanie. Lepiej działać z wyprzedzeniem, najlepiej kilka tygodni przed planowanym terminem.
Zdarza się też, że ludzie ukrywają źródła dochodu, licząc na łatwiejsze przyznanie pomocy. To poważny błąd. Sąd może zweryfikować informacje w ZUS, urzędzie skarbowym czy ośrodku pomocy społecznej. Złapanie na kłamstwie dyskwalifikuje wniosek i podważa wiarygodność w całym postępowaniu.