Rasa nie determinuje kota w stu procentach, ale mocno podpowiada, czego się spodziewać: ile będzie ważył, jak często trzeba go czesać, czy zniesie samotność i jak głośno będzie o tym informował. Poniżej przegląd ras, które w Polsce pojawiają się najczęściej, razem z kosztami, typowymi problemami zdrowotnymi i wskazówkami, do jakiego stylu życia pasują. Najważniejsze przy wyborze jest dopasowanie temperamentu i potrzeb kota do realnych możliwości opiekuna, a nie sam wygląd ze zdjęcia. Tekst dotyczy kotów rasowych z rodowodem, ale większość uwag sprawdza się też przy kotach mieszańcach.
Co właściwie wynika z rasy
Rasa to przede wszystkim wygląd i predyspozycje: typ sierści, budowa, rozmiar, skłonność do określonych chorób. Charakter jest już mniej przewidywalny. Hodowle selekcjonują koty pod kątem usposobienia, więc u ras towarzyskich, jak ragdoll czy maine coon, zwykle widać pewne cechy wspólne, ale wychowanie w domu hodowlanym i socjalizacja w pierwszych tygodniach życia mają równie duże znaczenie.
Dobrze też odróżnić kota rasowego od kota z rodowodem. Rodowód wystawia związek felinologiczny (w Polsce np. Felis Polonia, działający w strukturach FIFe) i potwierdza pochodzenie. Kociak „rasy maine coon” bez rodowodu to po prostu kot podobny do maine coona, bez żadnej gwarancji co do zdrowia rodziców. Różnica w cenie bywa spora, ale dotyczy też badań genetycznych i kontroli hodowli.
Najpopularniejsze rasy i ich usposobienie
Duże koty długowłose
Maine coon to jedna z największych ras domowych. Kocur dorasta do 6–9 kg, a w pełni dojrzewa dopiero w wieku 3–5 lat. Charakter ma łagodny, towarzyski, zwykle lubi chodzić za opiekunem po domu. Nie jest przesadnie wymagający w pielęgnacji: sierść jest dość odporna na filcowanie, ale w okresie linienia wymaga czesania kilka razy w tygodniu. Potrzebuje solidnego drapaka i więcej miejsca niż przeciętny kot, bo rozmiar ma znaczenie również przy kuwecie i transporterze.
Ragdoll słynie z tego, że na rękach rozluźnia się i wiotczeje, stąd nazwa („szmaciana lalka”). Jest spokojny, łagodny i mocno związany z ludźmi, więc dobrze znosi domy z dziećmi. Nie nadaje się do wychodzenia na dwór, bo brak mu instynktu ucieczki i ostrożności. Norweski kot leśny i kot syberyjski są bardziej samodzielne i sprawne fizycznie. Oba lubią wspinaczkę, mają gęste, wodoodporne okrywy i silnie linieją sezonowo, wiosną i jesienią. Syberyjski często opisywany jest jako „hipoalergiczny”, co wymaga ostrożności (patrz niżej).
Główny alergen kociej sierści, białko Fel d 1, nie znajduje się we włosach, tylko w ślinie i gruczołach łojowych. Rozprzestrzenia się z sierścią podczas wylizywania, a jego poziom różni się między osobnikami bardziej niż między rasami.
Krótkowłosi domownicy
Brytyjski krótkowłosy to jedna z najchętniej wybieranych ras w polskich mieszkaniach. Zwarta budowa, gęsta, „pluszowa” sierść i okrągła głowa dają charakterystyczny wygląd, a charakter jest spokojny, niezależny i bez przesadnej wylewności. Zwykle nie lubi być noszony i przytulany na siłę, za to chętnie leży obok. Ma skłonność do otyłości, więc ilość karmy trzeba pilnować. Dobrze znosi pracę opiekuna poza domem.
Perski i spokrewniony z nim egzotyczny (krótkowłosa odmiana) to koty bardzo spokojne, raczej kanapowe. Perski wymaga codziennego czesania, bo długa sierść filcuje się błyskawicznie, oraz regularnego przemywania oczu. Spłaszczona kufa (brachycefalia) to jednocześnie urok i problem: bywa przyczyną kłopotów z oddychaniem, łzawieniem i zębami. Przy wyborze lepiej szukać kotów o mniej ekstremalnym typie głowy.
Szkocki zwisłouchy (scottish fold) budzi spore kontrowersje. Charakterystyczne zgięte uszy to efekt mutacji wpływającej na chrząstki w całym ciele i prowadzącej do bolesnych zmian w stawach. Część organizacji, w tym FIFe, nie uznaje tej rasy właśnie z powodów zdrowotnych. Warto o tym wiedzieć, zanim zdecyduje się na zakup.
Koty aktywne i „gadatliwe”
Bengalski wygląda jak miniaturowy lampart, a zachowuje się jak kot, który ma za dużo energii. Potrzebuje wspinaczki, polowania na zabawki, często chętnie bawi się wodą. Pozostawiony bez zajęcia potrafi samodzielnie znaleźć sobie rozrywkę, zwykle kosztem mebli i firanek. Abisyński jest podobnie ruchliwy i ciekawski, ale mniejszy (3–5 kg) i bardziej związany z człowiekiem.
Syjamski i orientalny to z kolei koty bardzo gadatliwe, domagające się uwagi i źle znoszące samotność. Dla osoby, która całe dni spędza poza domem, to raczej zły wybór, chyba że kot ma towarzysza. Z kolei sfinks (sphynx), pozbawiony sierści, wymaga regularnych kąpieli, bo łój zostaje na skórze, a także ciepła i ochrony przed słońcem.
Pielęgnacja i koszty utrzymania
Cena kociaka z rodowodem zwykle mieści się w przedziale 2500–7000 zł, przy czym najdrożej wyceniane są ragdolle, bengalskie i sfinksy, a nieco taniej brytyjskie czy perskie. Zakup to jednak niewielka część wydatków. Miesięczny koszt utrzymania (jakościowa karma, żwirek, drobne akcesoria) to zwykle 200–400 zł, a do tego dochodzą szczepienia, odrobaczanie, sterylizacja lub kastracja i ewentualne leczenie.
Pielęgnacja sierści jest równie istotnym kosztem, tylko mierzonym w czasie. Rasy długowłose wymagają od kilku czesań tygodniowo (maine coon, syberyjski) po codzienne (perski). U krótkowłosych wystarcza raz w tygodniu, w okresie linienia częściej. Warto też przeliczyć miejsce: duży kot to większy drapak, większa kuweta i solidniejszy transporter.
Zdrowie i badania genetyczne
Rasy mają swoje typowe słabe punkty, a rzetelne hodowle potwierdzają ich wykluczenie badaniami rodziców:
- HCM (kardiomiopatia przerostowa): maine coon, ragdoll, brytyjski krótkowłosy; badanie echem serca, w niektórych liniach także test genetyczny,
- PKD (wielotorbielowatość nerek): perski, egzotyczny, czasem brytyjski; wykrywana badaniem USG lub testem DNA,
- SMA (zanik mięśni rdzeniowy): maine coon; test genetyczny,
- PRA (zanik siatkówki): abisyński, bengalski; test genetyczny.
Przy zakupie dobrze poprosić o wyniki badań rodziców i obejrzeć je, a nie poprzestać na zapewnieniu „zdrowe rodzice”. Brak takich dokumentów to sygnał ostrzegawczy, nawet jeśli kociak ma rodowód.
Dla kogo jaka rasa
Do małego mieszkania i trybu pracy poza domem najlepiej pasują koty spokojne i samodzielne: brytyjski krótkowłosy, egzotyczny, w mniejszym stopniu perski. Dla rodzin z dziećmi sprawdzają się ragdoll, maine coon i syberyjski, bo cechuje je cierpliwość i łagodność. Dla osób, które mają czas i chcą kota do zabawy, naturalnym wyborem są bengalski, abisyński lub orientalny.
Przy alergii żadna rasa nie daje gwarancji. Przed zakupem warto spędzić z danym kotem kilka godzin, najlepiej kilka razy, i sprawdzić reakcję organizmu. U osób o silnych objawach lepiej skonsultować to z alergologiem, zanim kociak trafi do domu.
Rasowy czy z adopcji
Rasowy kot daje większą przewidywalność wyglądu i, przy dobrej hodowli, rodowodu oraz zdrowia rodziców. Kot ze schroniska lub z fundacji bywa równie ciekawym towarzyszem, a w wielu przypadkach to właśnie jego charakter łatwiej ocenić, bo dorosłe zwierzę już go ma. Do schronisk i fundacji trafiają także koty rasowe i typu rasowego, zwykle znacznie taniej.
Jeśli wybór pada na hodowlę, dobrze sprawdzić kilka rzeczy: czy kocięta mają co najmniej 12–13 tygodni, są odrobaczone, zaszczepione i zaczipowane, czy hodowca pokazuje matkę oraz miejsce, w którym kocięta dorastają, i czy podpisuje umowę. Hodowca, który chętnie odpowiada na pytania i sam pyta o warunki w nowym domu, zwykle zasługuje na zaufanie.
