Zabezpieczenie majątkowe w postępowaniu karnym może pozbawić przedsiębiorcę dostępu do pieniędzy na rachunku, ograniczyć możliwość sprzedaży nieruchomości lub objąć firmowe pojazdy. Takie działania są dopuszczalne jeszcze przed wyrokiem, ale wymagają określonych podstaw prawnych. Samo prowadzenie śledztwa nie pozwala prokuratorowi dowolnie zajmować majątku. Znaczenie mają cel zabezpieczenia, jego wysokość oraz to, do kogo należą poszczególne składniki mienia.

Kiedy prokurator może zastosować zabezpieczenie majątkowe?

Zabezpieczenie ma zapewnić możliwość wykonania przyszłego orzeczenia, na przykład zapłaty grzywny, naprawienia szkody lub przepadku korzyści z przestępstwa. Nie jest karą ani rozstrzygnięciem o winie przedsiębiorcy.

Podstawową przesłanką z art. 291 § 1 Kodeksu postępowania karnego jest zarzucenie podejrzanemu popełnienia przestępstwa, za które lub w związku z którym można orzec określone konsekwencje majątkowe. Dodatkowo musi istnieć uzasadniona obawa, że bez zabezpieczenia wykonanie orzeczenia będzie niemożliwe albo znacznie utrudnione. Na podobnej zasadzie można zabezpieczyć przyszłe koszty sądowe.

Obawa ta powinna wynikać z okoliczności sprawy. Przykładowo znaczenie mogą mieć działania zmierzające do wyzbycia się majątku lub sytuacja finansowa wskazująca na ryzyko bezskuteczności przyszłej egzekucji. Samo powtórzenie ustawowego sformułowania nie zastępuje uzasadnienia decyzji.

Czy zajęcie majątku jest możliwe przed przedstawieniem zarzutów?

Zasadą jest zabezpieczenie na mieniu osoby, która ma już status podejrzanego lub oskarżonego. Ustawa przewiduje jednak wyjątki, zwłaszcza w sprawach dotyczących przepadku lub zwrotu określonych składników majątku. W przypadkach wskazanych w art. 291 § 2 k.p.k. zabezpieczenie może nastąpić również przed formalnym przedstawieniem zarzutów, jeżeli spełnione są ustawowe przesłanki. Brak zarzutów nie wyklucza więc zabezpieczenia w każdej sytuacji.

Odrębną czynnością jest tymczasowe zajęcie mienia ruchomego przez policję. W warunkach art. 295 k.p.k. może ono dotyczyć osoby podejrzanej, jeżeli zachodzi obawa usunięcia mienia. Takie zajęcie upada, jeśli w ciągu siedmiu dni nie zostanie wydane postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym. Nie jest to jednak siedmiodniowy limit obowiązywania samego zabezpieczenia.

W zależności od celu i sposobu zabezpieczenia może ono obejmować pieniądze na rachunkach, ruchomości, wierzytelności, udziały lub nieruchomości. Przy zabezpieczeniu grożącego przepadku ustawa przewiduje między innymi zajęcie praw majątkowych oraz zakaz zbywania i obciążania nieruchomości, ujawniany w księdze wieczystej. Zabezpieczenie przyszłej grzywny czy obowiązku naprawienia szkody może objąć również legalnie zgromadzone mienie podejrzanego.

Postanowienie powinno określać sposób i co do zasady kwotowy zakres zabezpieczenia. Ustawa przewiduje wyjątek od określania kwoty dla wskazanych w niej przedmiotów podlegających przepadkowi. W każdym przypadku rozmiar zabezpieczenia powinien odpowiadać potrzebom tego, co ma zabezpieczać. Nie może służyć automatycznemu objęciu całego majątku przedsiębiorcy.

Czy zarzuty wobec prezesa pozwalają zająć majątek spółki?

Trzeba odróżnić jednoosobową działalność gospodarczą od spółki posiadającej własny majątek. W JDG przedsiębiorca i jego firma nie są odrębnymi podmiotami. Samo wykorzystywanie samochodu lub rachunku do działalności nie wyłącza możliwości zabezpieczenia.

Natomiast majątek spółki z o.o. nie jest majątkiem jej prezesa ani wspólnika. Zarzuty wobec członka zarządu nie pozwalają z tego powodu automatycznie zabezpieczyć jego przyszłej grzywny na rachunku spółki. Czym innym są należące do podejrzanego udziały, które stanowią jego własne prawo majątkowe.

Przepisy dopuszczają jednak zabezpieczenie mienia innych osób lub podmiotów na szczególnych podstawach, między innymi związanych z przepadkiem. Dlatego przy zajęciu majątku spółki należy sprawdzić nie tylko jego właściciela, lecz także konkretną podstawę zastosowaną przez prokuratora.

Czy zabezpieczenie może objąć zarząd nad przedsiębiorstwem?

Szczególnie dotkliwą formą zabezpieczenia jest ustanowienie przymusowego zarządu przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części. Zarządcę wyznacza się spośród osób posiadających licencję doradcy restrukturyzacyjnego. Jego ustawowym zadaniem jest między innymi zapewnienie ciągłości pracy przedsiębiorstwa.

W postępowaniu przygotowawczym decyzję wydaje prokurator, ale wymaga ona zatwierdzenia przez sąd. Prokurator ma najpóźniej siedem dni na wystąpienie o zatwierdzenie, a sąd rozstrzyga w ciągu siedmiu dni od przekazania mu postanowienia. Właściciel lub osoba kierująca przedsiębiorstwem może wnioskować o wyłączenie określonych składników majątku z zabezpieczenia.

Jak zaskarżyć zabezpieczenie majątkowe?

Na postanowienie o zabezpieczeniu przysługuje zażalenie. Termin wynosi co do zasady siedem dni od ogłoszenia postanowienia albo jego doręczenia, gdy ustawa wymaga doręczenia. Zażalenie na decyzję prokuratora kieruje się do właściwego sądu za pośrednictwem prokuratora, który ją wydał.

W zażaleniu można kwestionować między innymi:

– brak uzasadnionej obawy niewykonania przyszłego orzeczenia;

– zawyżenie kwoty zabezpieczenia;

– objęcie mienia niewłaściwego podmiotu;

– sposób zabezpieczenia, który nadmiernie obciąża działalność przedsiębiorstwa.

Samo wniesienie zażalenia nie zatrzymuje wykonania decyzji. Postanowienie o zabezpieczeniu stanowi tytuł wykonawczy już z chwilą wydania. Można natomiast wystąpić o wstrzymanie jego wykonania.

Co zrobić, gdy zajęcie majątku paraliżuje firmę?

Argument, że zajęcie utrudnia działalność, warto poprzeć dokumentami: listą wynagrodzeń, terminami płatności, umowami z kontrahentami i zestawieniem dostępnych środków. Pomocne może być wskazanie innego składnika majątku, który pozwoli zabezpieczyć tę samą kwotę przy mniejszej ingerencji w bieżącą działalność. Nie oznacza to jednak automatycznego obowiązku zaakceptowania propozycji przez organ.

Niezależnie od zażalenia można wystąpić o zmianę lub uchylenie zabezpieczenia. Gdy ustaną przyczyny jego stosowania albo pojawią się podstawy do ograniczenia zakresu, zabezpieczenie należy niezwłocznie uchylić w całości lub części. Trzeba przy tym uwzględnić, że postanowienie uchylające zabezpieczenie lub obniżające wartość zabezpieczonego mienia staje się wykonalne dopiero po uprawomocnieniu.

Prokurator zajął rachunek, nieruchomość lub inne składniki majątku niezbędne do prowadzenia Twojej firmy? Skontaktuj się z kancelarią adwokacką LEGALITY. Przeanalizujemy podstawę i zakres zabezpieczenia, ocenimy możliwość wniesienia zażalenia oraz pomożemy przygotować wniosek o zmianę lub uchylenie zajęcia.