Skarbonka z recyklingu – jak zrobić ją samodzielnie?

Z pustego słoika, puszki albo butelki da się zrobić skarbonkę w jedno popołudnie, a koszt materiałów zwykle ogranicza się do kilku złotych. Najtrudniejszym elementem jest równa, bezpieczna szczelina na monety, bo od niej zależy, czy skarbonka będzie wygodna i czy nie skaleczy dłoni. Reszta to zwykła robota ręczna: odtłuszczenie, malowanie, wykończenie. Poniżej opisano wersję podstawową ze słoika oraz kilka wariantów dla tych, którzy nie mają pod ręką odpowiedniego szkła.

Jaki pojemnik wybrać

Do wyboru jest kilka rzeczy, które i tak trafiają do kosza. Każda ma swoje zalety i wady:

  • Słoik 0,7–1 l z nakrętką typu twist-off – ładnie wygląda, widać postępy w oszczędzaniu, ale metalową nakrętkę trzeba przeciąć.
  • Puszka po kawie lub herbacie z plastikowym wieczkiem – najłatwiejsza opcja, bo szczelinę wycina się w plastiku zwykłym nożykiem.
  • Butelka PET 1,5 l – lekka, niezniszczalna, nadaje się dla dzieci. Opróżnia się ją przez odkręcenie nakrętki.
  • Tuba po chipsach lub tekturowy walec – tania i szybka, ale mało trwała, więc lepiej sprawdzi się jako skarbonka na kilka miesięcy.

Szkło ma jedną wadę: po upadku na płytki rozsypie się razem z oszczędnościami. Jeśli skarbonka ma trafić do dziecka, lepsza będzie puszka albo butelka.

Narzędzia i materiały

Do wersji ze słoika wystarczy zestaw, który większość osób ma w szafie z narzędziami:

  • słoik z nakrętką, umyty i całkowicie suchy,
  • marker, linijka i kawałek taśmy malarskiej,
  • wiertarka z wiertłem do metalu 4 mm,
  • cienki pilnik do metalu lub brzeszczot do metalu,
  • papier ścierny o gradacji 240,
  • deska podkładowa i zacisk (lub ktoś do przytrzymania),
  • farby akrylowe, pędzle, lakier bezbarwny w sprayu,
  • alkohol izopropylowy lub zmywacz do odtłuszczenia.

Dobrze też mieć okulary ochronne. Opiłki metalu i odpryski plastiku lecą w stronę twarzy częściej, niż się wydaje.

Wycinanie szczeliny w nakrętce

Na tym etapie najłatwiej o błąd. Szczelina powinna mieć około 30 mm długości i 4 mm szerokości. Moneta 5 zł ma 24 mm średnicy i niecałe 2,5 mm grubości, więc zmieści się z zapasem. Jeśli skarbonka ma przyjmować także banknoty zwinięte w rulonik, trzeba rozszerzyć otwór do około 6 mm. Trzeba tylko pamiętać, że szeroka szczelina ułatwia też wyciąganie pieniędzy np. nożem.

Nakrętka metalowa

Nakrętkę kładzie się na desce, a środek zaznacza markerem. Otwór należy rozrysować na całej długości, razem z zaokrąglonymi końcami. Dwa otwory wierci się na krańcach szczeliny. Wiertło 4 mm daje zaokrąglone końce, które lepiej wyglądają niż ostre kąty i pozwalają łatwiej zaprowadzić narzędzie.

Przestrzeń między otworami wycina się wąskim brzeszczotem albo przecina nożycami do blachy. Cienka blacha nakrętki jest miękka, ale łatwo ją odkształcić, więc nie warto przyciskać za mocno. Nakrętkę dobrze jest przyłożyć do deski zaciskiem, bo trzymana w ręku potrafi się obrócić i pociąć palce.

Po przecięciu krawędzie są ostre jak żyletka. Przechodzi się po nich pilnikiem, a następnie papierem ściernym, aż zniknie zadzior. Od spodu nakrętki można dodatkowo nałożyć cienką warstwę kleju na gorąco albo przykleić pasek taśmy aluminiowej. Zabezpieczy to przed zadrapaniami przy wrzucaniu monet.

Nakrętka plastikowa i wieczko puszki

W plastiku robi się to samo, tylko szybciej. Po obrysowaniu szczeliny wierci się dwa otwory, a mostek między nimi wycina nożykiem do tapet. Cięcie warto prowadzić kilkoma lekkimi przejazdami zamiast jednego mocnego, bo tworzywo pęka, gdy zaklinuje się ostrze.

Krawędzie wygładza się papierem ściernym 240. Plastik nie jest tak groźny jak blacha, ale nierówne cięcie zahacza o monety i skarbonka wciąż się zacina.

Jeśli krawędź jest bardzo nierówna, można ją delikatnie przejechać zapalniczką z odległości kilku centymetrów. Trzeba przy tym otworzyć okno, bo wydzielane opary nie służą oddychaniu, a plastik łatwo się wtedy odkształca.

Przed wycięciem szczeliny na gotowej nakrętce dobrze jest przetestować jej szerokość na kawałku tektury z tą samą monetą. Błąd o 1 mm sprawia, że 5 zł wchodzi tylko ukośnie albo wcale.

Składanie skarbonki krok po kroku

Gdy nakrętka jest gotowa, kolejność prac wygląda tak:

  1. Zdjąć etykietę ze słoika. Papier moczy się w ciepłej wodzie z płynem do naczyń przez około 20 minut, a resztki kleju zeskrobuje się szpachelką i zmywa olejkiem lub spirytusem.
  2. Odtłuścić szkło alkoholem izopropylowym, bo farba nie trzyma się tłustej powierzchni.
  3. Pomalować nakrętkę. Przed tym warto zakleić szczelinę od środka kawałkiem taśmy, żeby farba nie spłynęła do wnętrza.
  4. Nałożyć dwie cienkie warstwy farby akrylowej z przerwą 30–40 minut między nimi. Jedna gruba zaschnie z zaciekami.
  5. Wzory na słoiku nanosić dopiero po całkowitym wyschnięciu tła.
  6. Całość zabezpieczyć lakierem w sprayu, nakładając warstwę z odległości około 25 cm.
  7. Pozostawić do pełnego utwardzenia na 24 godziny przed pierwszym użyciem.

Farba akrylowa nie jest wodoodporna na gładkim szkle, dlatego skarbonkę myje się tylko wilgotną szmatką, a nie pod kranem. Alternatywą jest farba do szkła i ceramiki, która po wypieczeniu w piekarniku (zgodnie z instrukcją producenta, zwykle 160–170°C przez około pół godziny) staje się znacznie odporniejsza.

Dekoracja bez wielkich umiejętności

Nie trzeba umieć rysować. Dobrze wyglądają gotowe rozwiązania: serwetka w technice decoupage, wycięte z papieru wzory przyklejone klejem do decoupage, sznurek jutowy owinięty wokół szyjki słoika albo prosty szablon z taśmy malarskiej. Taśma daje najczystsze linie, jeśli dociśnie się ją paznokciem i zdejmie przed całkowitym wyschnięciem farby.

Warto też zostawić fragment szkła nieprzykryty farbą. Okienko o szerokości kilku centymetrów pozwala zobaczyć, ile już zebrano, a to naprawdę motywuje.

Jak wykonać wersję z butelki PET

Na dużą butelkę 1,5 l wystarczy nóż i marker. Szczelinę 30 × 4 mm wycina się w górnej części bocznej ściany, kilka centymetrów pod szyjką. Plastik jest elastyczny, dlatego nacięcie najlepiej zacząć małym otworem wykonanym ostrym końcem nożyka, a potem rozciąć go w obie strony.

Plusem jest nakrętka, która pełni funkcję otworu do opróżniania. Wadą jest to, że monety wysypują się bardzo łatwo, więc dziecko może „oszczędzać” tylko do pierwszego zachcianka.

Skarbonka, którą trzeba rozbić, działa lepiej niż taka, którą można otworzyć jednym ruchem. Z tego względu przy słoiku dobrze jest przykleić nakrętkę na klej epoksydowy albo silikon. Odzyskanie pieniędzy wymaga wtedy wysiłku, a ten często wystarcza, żeby zrezygnować z zakupu.

Wykonana w ten sposób skarbonka przetrwa lata. Gdy zbierze się odpowiednia suma, słoik można rozbić (w worku, żeby nie rozsypać szkła) albo przeciąć nakrętkę szlifierką kątową. Sam pojemnik da się potem wyczyścić i zrobić kolejną skarbonkę.