Postanowienie o zatrzymaniu prawa jazdy nie jest jeszcze wyrokiem sądu, ale jest bardzo ważnym sygnałem, że sprawa kierowcy weszła na formalny etap postępowania. Najczęściej takie postanowienie o zatrzymaniu prawa jazdy otrzymuje osoba zatrzymana po alkoholu albo po środkach działających podobnie do alkoholu. Od postanowienia można złożyć zażalenie, ale równie ważne jest to, co kierowca zrobi dalej: czy pójdzie na przesłuchanie bez przygotowania i zgodzi się na zaproponowaną karę, czy wcześniej przeanalizuje sprawę z obrońcą i sprawdzi, czy można walczyć o łagodniejsze rozstrzygnięcie albo warunkowe umorzenie postępowania.
Czym jest postanowienie o zatrzymaniu prawa jazdy?
Postanowienie o zatrzymaniu prawa jazdy to dokument wydawany najczęściej po wcześniejszym zatrzymaniu prawa jazdy przez Policję. W sprawach o jazdę po alkoholu kierowca często najpierw dowiaduje się, że jego prawo jazdy zostało zatrzymane elektronicznie, a następnie otrzymuje formalne postanowienie wydane przez prokuratora albo sąd.
W praktyce wielu kierowców myli zatrzymanie prawa jazdy z zakazem prowadzenia pojazdów. To nie jest to samo. Zatrzymanie prawa jazdy następuje na wcześniejszym etapie sprawy. Zakaz prowadzenia pojazdów jest natomiast rozstrzygnięciem, które może zostać orzeczone później, najczęściej w wyroku albo w innym końcowym orzeczeniu sądu.
Prawo o ruchu drogowym przewiduje zatrzymanie prawa jazdy między innymi wtedy, gdy kierujący znajduje się w stanie nietrzeźwości, w stanie po użyciu alkoholu albo środka działającego podobnie do alkoholu. Zatrzymane prawo jazdy Policja przekazuje właściwemu organowi, a postanowienie o zatrzymaniu prawa jazdy może wydać prokurator w postępowaniu przygotowawczym albo sąd po przekazaniu sprawy do sądu. Na takie postanowienie przysługuje zażalenie.
Kiedy kierowca dostaje takie postanowienie?
Najczęściej postanowienie o zatrzymaniu prawa jazdy pojawia się po kontroli drogowej, podczas której badanie trzeźwości wykazało alkohol w organizmie kierowcy. Może chodzić zarówno o sprawę wykroczeniową, jak i karną.
Jeżeli wynik wskazuje na stan po użyciu alkoholu, sprawa może dotyczyć wykroczenia z art. 87 § 1 k.w. Jeżeli natomiast wynik przekracza granicę stanu nietrzeźwości, sprawa może dotyczyć przestępstwa z art. 178a § 1 k.k. W sprawach o wykroczenie również może zostać orzeczony zakaz prowadzenia pojazdów, a w sprawach karnych konsekwencje są zwykle znacznie poważniejsze.
Postanowienie może zostać wydane także w sprawach dotyczących środków działających podobnie do alkoholu, a więc nie tylko po spożyciu alkoholu. Z punktu widzenia kierowcy najważniejsze jest jednak to, że otrzymanie postanowienia oznacza, że sprawa nie „rozejdzie się po kościach”. Organ prowadzący postępowanie będzie podejmował kolejne czynności.
Czy można odwołać się od postanowienia o zatrzymaniu prawa jazdy?
Tak. Na postanowienie o zatrzymaniu prawa jazdy przysługuje zażalenie. Termin wynosi co do zasady 7 dni od doręczenia postanowienia. Zażalenie wnosi się za pośrednictwem organu, który wydał postanowienie, czyli na przykład za pośrednictwem prokuratora, jeśli to prokurator wydał postanowienie.
Nie oznacza to jednak, że zażalenie zawsze będzie najlepszym albo najważniejszym ruchem w sprawie. W wielu przypadkach samo zatrzymanie prawa jazdy wynika z formalnej konsekwencji przeprowadzonego badania. Dlatego przed złożeniem zażalenia warto ocenić, czy w sprawie istnieją realne argumenty: błędy w dokumentach, wątpliwości co do przebiegu badania, problem z czasem pomiarów, niejasność co do wyniku albo inne okoliczności, które mogą mieć znaczenie.
W praktyce ważne jest nie tylko pytanie: „czy można złożyć zażalenie?”, ale także: „czy zażalenie pomaga w całej strategii sprawy?”. Czasami kluczowe może być przygotowanie się do przesłuchania i dalszego postępowania, a nie samo zaskarżenie postanowienia.
Co dzieje się po otrzymaniu postanowienia?
Po otrzymaniu postanowienia kierowca powinien spodziewać się kolejnych czynności. W sprawach o jazdę po alkoholu jedną z najczęstszych czynności jest wezwanie na komisariat Policji albo do prokuratury.
Na tym etapie kierowca nie składa „zeznań” jak świadek, lecz najczęściej wyjaśnienia jako podejrzany. To ważna różnica. Podejrzany ma określone prawa, w tym prawo do odmowy składania wyjaśnień. Wyjaśnienia mogą mieć znaczenie dla dalszej oceny sprawy, dlatego nie powinny być składane pochopnie, pod wpływem stresu albo bez wcześniejszego zrozumienia sytuacji procesowej.
Podczas przesłuchania może pojawić się rozmowa o dobrowolnym poddaniu się karze, czyli o uzgodnieniu z organem określonego rozstrzygnięcia. Dla kierowcy może to brzmieć jak szybkie zakończenie sprawy. Problem polega na tym, że szybkie zakończenie nie zawsze oznacza korzystne zakończenie.
Dobrowolne poddanie się karze czy walka o lepsze rozstrzygnięcie?
Jednym z najczęstszych błędów po zatrzymaniu prawa jazdy jest automatyczne przyjęcie propozycji kary tylko dlatego, że kierowca uważa, że „skoro jechał po alkoholu, to nic nie da się zrobić”.
To błędne założenie. Fakt prowadzenia pojazdu po alkoholu jest bardzo istotny, ale nie zawsze przesądza o tym, że kierowca powinien bez analizy zgodzić się na każdą propozycję. Znaczenie mogą mieć między innymi:
- dokładny wynik badania,
- odstęp między kolejnymi pomiarami,
- czas od spożycia alkoholu do jazdy,
- przebieg kontroli,
- cel i długość trasy,
- ewentualna kolizja albo jej brak,
- zachowanie kierowcy po zatrzymaniu,
- wcześniejsza karalność,
- sytuacja zawodowa i rodzinna,
- rodzaj posiadanych kategorii prawa jazdy,
- realne skutki utraty uprawnień.
Właśnie dlatego rozmowa z obrońcą świeżo po otrzymaniu postanowienia, a jeszcze przed przesłuchaniem, może mieć bardzo duże znaczenie. Na tym etapie często da się jeszcze uporządkować fakty, sprawdzić dokumenty, przygotować argumenty i ocenić, czy sprawa nadaje się do walki o łagodniejsze rozstrzygnięcie.
O co można walczyć w sprawie po alkoholu?
W sprawach o jazdę po alkoholu kierowca często walczy nie tylko o samo prawo jazdy. Stawką może być także wysokość świadczenia pieniężnego, długość zakazu prowadzenia pojazdów, zakres zakazu, a nawet zachowanie statusu osoby niekaranej.
Przy skazaniu za przestępstwo z art. 178a § 1 k.k. sąd co do zasady orzeka zakaz prowadzenia pojazdów na okres nie krótszy niż 3 lata. Ogólne przepisy o zakazach wskazują, że zakaz prowadzenia pojazdów może być orzekany nawet do 15 lat. Dodatkowo przy skazaniu za art. 178a § 1 k.k. sąd orzeka świadczenie pieniężne na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej w wysokości co najmniej 5000 zł, przy czym górna granica tego świadczenia wynosi 60 000 zł.
W określonych sprawach można analizować możliwość warunkowego umorzenia postępowania. To rozwiązanie nie jest automatyczne i nie przysługuje każdemu. Wymaga oceny konkretnych okoliczności. Jego znaczenie polega jednak na tym, że warunkowe umorzenie nie jest wyrokiem skazującym. Przy warunkowym umorzeniu sąd może orzec zakaz prowadzenia pojazdów do 2 lat, ale nie musi tego robić w każdym przypadku.
Dla wielu kierowców to właśnie ta różnica jest kluczowa. Nie chodzi wyłącznie o możliwość prowadzenia samochodu. W niektórych zawodach wymagane jest zaświadczenie o niekaralności. Wyrok skazujący może więc oznaczać nie tylko karę w sprawie karnej, ale również poważne konsekwencje zawodowe.
Dlaczego sam poziom alkoholu nie przesądza wszystkiego?
Po zatrzymaniu wielu kierowców skupia się wyłącznie na wyniku badania. To zrozumiałe, bo wynik jest bardzo ważny. Nie jest jednak jedynym elementem sprawy.
Dwie osoby z podobnym wynikiem alkoholu mogą znajdować się w zupełnie innej sytuacji procesowej. Jedna może mieć wcześniejszą karalność, jechać długą trasą, spowodować kolizję i nie mieć szczególnych argumentów łagodzących. Druga może być osobą niekaraną, przejechać krótki odcinek, nie spowodować żadnego zagrożenia, współpracować z organami i mieć szczególną sytuację zawodową lub rodzinną.
To nie oznacza, że każda sprawa kończy się korzystnie. Oznacza natomiast, że nie należy oceniać sprawy wyłącznie po jednej liczbie z alkomatu. Dopiero analiza dokumentów i okoliczności pozwala odpowiedzieć na pytanie, czy warto walczyć o warunkowe umorzenie, niższy wymiar kary, krótszy zakaz albo inne ukształtowanie konsekwencji.
Najczęstszy błąd kierowców: „jakoś to będzie”
Najgorszą reakcją na postanowienie o zatrzymaniu prawa jazdy jest chowanie głowy w piasek. Część kierowców odkłada dokument do szuflady i czeka, aż „coś przyjdzie”. Inni zakładają, że skoro prawo jazdy już zatrzymano, to nie mają żadnego wpływu na dalszy przebieg sprawy.
To błąd. Postanowienie o zatrzymaniu prawa jazdy jest często początkiem najważniejszego etapu sprawy, a nie jej końcem.
Kierowca powinien szczególnie uważać na trzy sytuacje:
Po pierwsze, nie powinien ignorować terminu na zażalenie, jeżeli w sprawie istnieją podstawy do jego złożenia.
Po drugie, nie powinien iść na przesłuchanie bez przygotowania, jeśli nie rozumie konsekwencji swoich wyjaśnień.
Po trzecie, nie powinien zgadzać się na dobrowolne poddanie się karze bez wcześniejszego sprawdzenia, czy proponowane warunki są rzeczywiście najlepszym możliwym rozwiązaniem.
Kiedy najlepiej skontaktować się z obrońcą?
Najlepszy moment na konsultację to czas bezpośrednio po otrzymaniu postanowienia o zatrzymaniu prawa jazdy, a przed pierwszym przesłuchaniem. Wtedy można jeszcze spokojnie omówić sprawę, zebrać dokumenty, ustalić przebieg zdarzenia i ocenić możliwe scenariusze.
W praktyce rozmowa z obrońcą jest szczególnie ważna, gdy:
- kierowca dostał wezwanie na przesłuchanie,
- pojawia się propozycja dobrowolnego poddania się karze,
- kierowca potrzebuje prawa jazdy do pracy,
- utrata prawa jazdy może oznaczać utratę źródła dochodu,
- kierowca wykonuje zawód wymagający niekaralności,
- wynik badania jest graniczny albo budzi wątpliwości,
- w sprawie występują szczególne okoliczności rodzinne, zawodowe lub zdrowotne.
Więcej praktycznych informacji o możliwych konsekwencjach i scenariuszach obrony można znaleźć w poradniku o jeździe po alkoholu na stronie kancelarii Skręć w Prawo.
Najważniejsze wnioski
Postanowienie o zatrzymaniu prawa jazdy nie jest wyrokiem, ale nie wolno go bagatelizować.
Na postanowienie można złożyć zażalenie, zwykle w terminie 7 dni od doręczenia.
Po otrzymaniu postanowienia kierowca powinien spodziewać się dalszych czynności, w szczególności przesłuchania.
Na przesłuchaniu kierowca może zostać zapytany o dobrowolne poddanie się karze, ale przyjęcie propozycji bez analizy sprawy może być niekorzystne.
W sprawach o jazdę po alkoholu znaczenie ma nie tylko wynik badania, ale także okoliczności zatrzymania, postawa kierowcy, wcześniejsza karalność, sytuacja zawodowa i rodzinna oraz możliwość ubiegania się o warunkowe umorzenie postępowania.
Warto skonsultować sprawę z obrońcą jak najwcześniej, najlepiej jeszcze przed pierwszym przesłuchaniem.
Autor
Artykuł przygotowała Adrianna Charkiewicz, prawniczka zarządzająca w zespole Kancelarii Prawnej Skręć w Prawo. Na co dzień koordynuje pracę przy sprawach kierowców, w szczególności dotyczących jazdy po alkoholu, zatrzymania prawa jazdy, zakazu prowadzenia pojazdów, warunkowego umorzenia postępowania oraz konsekwencji zawodowych i finansowych wynikających z postępowań karnych drogowych.
Kancelaria Prawna Skręć w Prawo
tel. 577 829 462
Oddział Warszawa: ul. Łucka 15/lok. 204, 00-842 Warszawa
Oddział Kraków: ul. Szlak 77/222, 30-392 Kraków